Munzur Çevre Derneği’nin çağrısıyla Pülümür Vadisi’nde bir araya gelen yurttaşlar vadinin farklı noktalarında çöp toplarken, Zağge mevkiinde yapılan basın açıklamasında yüksek gerilim hattı çalışmaları için açılan yolların doğaya ve yola verdiği zarara dikkat çekildi. Açıklamada, Pülümür Vadisi ve kollarının koruma altına alınması, altyapı çalışmalarının denetlenmesi ve vadinin geleceğine ilişkin bir koruma planı hazırlanması istendi.
Munzur Çevre Derneği’nin çağrısıyla Pülümür Vadisi’nde bir araya gelen yurttaşlar, vadinin farklı noktalarında çöp topladı. Çalışmanın ardından Zağge mevkiinde basın açıklaması yapıldı. Açıklamaya Munzur Çevre Derneği üye ve yöneticileri ile çok sayıda kişi katıldı.
Açıklamayı Munzur Çevre Derneği üyesi Suna Çelik okudu. Dersim coğrafyasında suyun, dağların, toprağın kutsal kabul edildiğini belirten Çelik, vadilerin yalnızca doğal alanlar olmadığını, aynı zamanda bölgenin kültürel hafızasını taşıdığını söyledi.
Pülümür Vadisi boyunca çok sayıda doğal ve kültürel alan bulunduğunu belirten Çelik, vadinin farklı noktalarında yapılan müdahalelerin bu bütünlüğü bozduğunu kaydetti. Vadide plastik şişe, poşet ve cam atıkların yanı sıra yol, şantiye ve altyapı çalışmalarından kaynaklanan tahribatın da bulunduğunu ifade etti.
Pülümür Vadisi ve vadinin kollarının koruma altına alınmasını isteyen Çelik, yapılacak altyapı çalışmalarının elektrik direkleri de dahil olmak üzere ekolojik ve estetik ölçütlere uygun planlanması gerektiğini belirtti. Vadide denetim mekanizmalarının işletilmesini ve doğayı kirletenlere yaptırım uygulanmasını isteyen Çelik, hazırlanacak koruma planının yerel halkın, ekoloji alanında çalışanların ve bilim insanlarının katılımıyla oluşturulması çağrısında bulundu.
“Çöpler doğal yaşamı olumsuz etkiliyor”
Basın açıklaması öncesinde vadinin farklı noktalarında yapılan temizlik çalışmasında yol kenarları ve çevreden plastik şişe, poşet, cam ve metal atıklar toplandı.
Kırmızıköprü’de yaşayan Ali Karakaş, dört kişiyle birlikte yaklaşık 10 torba çöp topladıklarını söyledi. Yol kenarlarında çoğunlukla şişe ve metal parçaları bulunduğunu belirten Karakaş, sıcak havalarda bu atıkların yangına neden olabileceğini ifade etti.
Pülümür Vadisi’nin ayı, dağ keçisi, tavşan ve tilki gibi hayvanların yaşam alanı olduğunu belirten Karakaş, çöplerin doğal yaşamı olumsuz etkilediğini söyledi. Vadide gelişigüzel açılan yolların da risk oluşturduğunu belirten Karakaş, çalışma sırasında yerinden oynatılan taş ve toprağın yağışlarla birlikte yola inebileceğini kaydetti.
Yüksek gerilim hattı çalışmaları nedeniyle Pülümür’den dönerken yolun yaklaşık iki saat kapalı kaldığını da anlatan Karakaş, çalışma alanlarından gelen suyun yağış sırasında yola aktığını, kış aylarında bunun ulaşım açısından daha büyük sorunlara yol açabileceğini belirtti.
Doç. Dr. Daimi Cengiz ise çöp toplamanın tek başına sorunu çözmeyeceğini söyledi. Son yıllarda özellikle hafta sonlarında çevre illerden gelen bazı kişilerin piknik sonrasında çöplerini bıraktığını belirten Cengiz, doğada ateş yakılmasının da canlı yaşamına zarar verdiğini ifade etti.
Dersim’i önemli kılan unsurlardan birinin vadileri ve su kaynakları olduğunu belirten Cengiz, Pülümür Vadisi’nin de bu coğrafyanın önemli parçalarından biri olduğunu söyledi. Vadilerden akan suların bölgenin yaşamında önemli bir yere sahip olduğunu kaydeden Cengiz, suyun ve doğal alanların kirlenmesinin bütün ekosistemi etkilediğini belirtti.
Dersim’in sözlü kültüründe suyun, dağların, ulu ağaçların ve toprağın kutsal kabul edildiğini hatırlatan Cengiz, doğaya gelenlerin bu kültürel ve doğal yapıya karşı duyarlı olması gerektiğini söyledi.
Munzur Çevre Derneği yöneticisi Mehmet Özmen de vadinin doğal yaşamının korunması gerektiğini belirterek, bölgeye gelenlerden çöplerini doğaya bırakmamalarını istedi.
“Doğal alanlar tahrip ediliyor”
Munzur Çevre Derneği Dersim Temsilcisi Yusuf Topçu, vadinin sarp yapısına rağmen yüksek gerilim hattındaki direklere ulaşmak için yollar açıldığını söyledi. Her direğe ulaşmak amacıyla yeni bir yol açılmasının doğal alanlarda tahribata neden olduğunu belirten Topçu, geçmişte yüksek gerilim direklerinin katırlarla taşındığını hatırlattı.
Bugün farklı teknolojilerin kullanılabildiğini belirten Topçu, direklerin kurulması sırasında doğaya daha az zarar verecek yöntemlerin tercih edilmesi gerektiğini ifade etti. İş makinelerinin çalışması sırasında taşların yuvarlandığını ve toprak hareketlerinin meydana geldiğini söyleyen Topçu, bunun yaban hayatını da etkilediğini kaydetti.
Bölgede son günlerde dağ keçilerinin görülmediğini belirten Topçu, iş makinelerinin çalışması ve açılan yollar nedeniyle hayvanların yaşam alanlarının etkilendiğini söyledi.
Ebuzeyt Çağlar da Pülümür Vadisi’nde yaklaşık bir yıldır yüksek gerilim hattı çalışması yürütüldüğünü belirtti. Direklere ulaşmak için açılan yolların doğal alanda tahribat yarattığını söyleyen Çağlar, altyapı çalışmalarının aynı hizmeti doğaya daha az zarar vererek gerçekleştirecek yöntemlerle yapılması gerektiğini ifade etti.
Daha önce Munzur Vadisi’nde yürütülen yol çalışmaları sırasında yol enkazının ağaçların ve su yataklarının bulunduğu alanlara bırakıldığını gördüklerini belirten Çağlar, yapılan çalışmalarda yöntemin ve denetimin önemine dikkat çekti.
Veli Yıldız, çalışma yapılan alanlarda yerinden oynatılan taş ve toprağın yağmur ve karla birlikte aşağıya doğru hareket edebileceğini söyledi. Bu durumun yolda kazalara neden olabileceğini belirten Yıldız, yağışlı dönemlerde gerekli önlemlerin alınmasını istedi.
“Dersim coğrafyası dört bir taraftan kuşatılmış durumda”
Munzur Çevre Derneği çağrısıyla etkinliğe katılan Erdoğan Çakar, vadide çöp toplamanın sorunu tek başına çözmeyeceğini söyledi. Çöplerin doğaya bırakılmaması için duyarlılık oluşması gerektiğini belirten Çakar, Dersim halkına ve yetkili kurumlara vadilerin korunması çağrısı yaptı.
Dersim’i önemli kılan unsurlardan birinin iki büyük vadisi olduğunu belirten Çakar, özellikle son yıllarda çevre illerden hafta sonu gelen bazı kişilerin piknik yaptıktan sonra çöplerini bıraktığını söyledi. Bu durumun birkaç yıldır devam ettiğini belirten Çakar, vadilerde gerekli önlemlerin alınması gerektiğini ifade etti.
Ekoloji alanında çalışmalar yürüten Özkan Arslan da Dersim coğrafyasında gerçekleştirilen projelerin doğaya zarar verilerek yürütüldüğünü söyledi. Daha önce Munzur Vadisi’ndeki yol çalışmaları sırasında yol enkazının ağaçların ve su yataklarının bulunduğu alanlara döküldüğünü belirten Arslan, Pülümür Vadisi’nde de benzer bir tahribatın yaşandığını ifade etti.
Pülümür Vadisi’nde yaklaşık bir yıldır yüksek gerilim hattı çalışması yürütüldüğünü belirten Arslan, 50-100 metre aralıklarla dikilen direklere ulaşmak için açılan yolların vadide tahribata neden olduğunu söyledi. Vadilerde gelişigüzel kazı ve yol çalışmalarının durdurulması gerektiğini belirten Arslan, altyapı çalışmalarının doğaya zarar vermeyecek yöntemlerle yürütülmesi çağrısında bulundu.
Beritan Avcı/Gazete Perperik
