Dersim’de dağ keçilerinin yerinden edilmesi: Yakalama stresi ve taşınma doğal yaşamı nasıl etkiliyor?

Dersim’in Çemişgezek ilçesinde ağlarla yakalanan dağ keçilerinin kafeslere konularak uzak bir coğrafyaya nakledilmesi hukuki ve ekolojik tartışma başlattı. Bilimsel veriler, yer değişikliklerinin hem canlılarda ağır stres hasarı yarattığını hem de yabancı bir ekosistemin eski yaşam alanının yerini tutamayabileceğini gösteriyor.

Dersim’in Çemişgezek ilçesinde ağlarla yakalanan 11 dağ keçisinin doğal yaşam alanlarından alınarak Bitlis’e nakledilmesi, doğa savunucuları ve hukukçuların tepkisini çekti.

Bölgeden aktarılan bilgilere göre ilçede önce altı, ardından beş keçi daha ağlarla yakalanarak kafeslere konuldu ve Bitlis’teki bir millî parka götürüldü. Canlıların hangi idari karara ve bilimsel gerekçeye dayanılarak taşındığına ilişkin yetkili kurumlardan henüz resmi bir açıklama yapılmadı.

“Strese dayanamazlar, av ihaleleri iptal edilmeli”

Uygulamaya tepki gösteren Dersim Doğal ve Kültürel Mirası Koruma Girişimi Sözcüsü Avukat Barış Yıldırım, Çemişgezek ilçe merkezinde habitatları bulunan dağ keçilerinin ağlarla yakalanıp kafeslerde uzak bir millî parka taşınmasının hukuka ve bilime aykırı olduğunu savundu.

Dağ keçilerinin genetik özellikleri gereği yoğun strese dayanamadığını belirten Yıldırım, Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü’nü işlemi derhal durdurmaya çağırdı.

Türkiye’nin taraf olduğu Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) hükümlerine göre türün ve yaşam alanlarının kesin koruma altında olduğunu hatırlatan Yıldırım, “Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü’nün bağlı olduğu Tarım ve Orman Bakanlığı yaban keçilerini korumak istiyorsa, bu canlıların ülkemizde avlanmasına dair ihaleleri tamamen iptal etmelidir” ifadelerini kullandı.

Bern Sözleşmesi doğal yaşamın korunmasına ilişkin bağlayıcı hükümler içerse de, sözleşmenin ek listeleri ve Türkiye’nin bazı türler bakımından koyduğu çekinceler nedeniyle işlemin hukuki niteliğinin netleşmesi için ulusal mevzuatın, verilen izinlerin ve idari karar metinlerinin birlikte incelenmesi gerekiyor.

“Dağ Keçileri Doğal Ortamlarına Geri Bırakılsın”

Munzur Çevre Derneği ise yaptığı yazılı açıklamada, dağ keçilerinin taşınabilecek bir hayvan olmadığını vurgulayarak, “O, Dersim dağlarının ruhudur, dengesidir, doğanın kendisidir” dedi.

Keçilerin bölge halkının inanç ve kültürel hafızasında “Xızır’ın davarı” olarak kutsal kabul edildiğini hatırlatan dernek, yüzyıllardır süren bu koruma kültürü sayesinde Dersim’de dağ keçilerinin insandan kaçmadığına, kendilerini güvende hissettikleri için insanlara yaklaştığına dikkat çekti. Yapılan müdahalenin bu güven ilişkisini ve halkın inancını hedef aldığını savunan dernek, dağ keçilerinin zarar görmeden alındıkları doğal ortama geri bırakılmasını istedi.

“Müdahalelere Son Verilsin”

Dersim Dernekleri Federasyonu (DEDEF) Munzur Koruma Kurulu da doğal yaşamın parçası olan canlıların herhangi bir kurumun tasarrufunda bulunan nesneler olmadığını belirtti. Nakil kararının hangi bilimsel gerekçeye dayandığının şeffaf biçimde kamuoyuna açıklanmasını talep eden kurul, keçilerin doğal yaşam alanlarına döndürülmesinin değerlendirilmesini ve benzer müdahalelere son verilmesini istedi.

Yakalama miyopatisi ve stres riski

Doğal yaşam alanındaki bir canlının yakalanması, taşınması ve bilmediği bir coğrafyaya bırakılması basit bir yer değişikliğinden ibaret değil. Süreç; yakalama anındaki panik, fiziksel yaralanma ihtimali, taşıma koşulları ve yeni çevreye uyum gibi birbiriyle bağlantılı riskler barındırıyor.

Uluslararası Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) 2025 tarihli Yerinden Edilmiş Organizmaların Sorumlu Şekilde Nakline İlişkin Rehber çalışması, sağlıklı ve zarar görmemiş canlıların bulundukları yerde bırakılmasını temel ilke olarak tanımlıyor. Rehber, zorunlu nakillerde ise şu şartları sıralıyor:

Canlıların detaylı sağlık taramasından geçirilmesi,

Bırakılacak alanın genetik ve ekolojik uygunluğunun kanıtlanması,

Nakil sonrasında canlıların düzenli olarak izlenmesi.

Bilimsel literatürde bu süreçteki en kritik tehlikelerden biri “yakalama miyopatisi” olarak öne çıkıyor. Breed ve arkadaşlarının 2019 yılında Conservation Physiology dergisinde yayımladığı araştırmaya göre; yakalama ve taşıma sırasındaki aşırı fiziksel zorlanma ve stres, canlılarda kas dokusu yıkımına ve ağır vakalarda ölüme yol açabiliyor.

Çemişgezek’ten götürülen 11 keçinin bu rahatsızlığı yaşayıp yaşamadığı ancak nakil öncesi ve sonrası tutulacak veteriner kayıtlarının açıklanmasıyla anlaşılabilir.

Yeni coğrafya eski yaşam alanının yerini tutar mı?

Dağ keçileri için yaşam alanı yalnızca besin bulabilecekleri bir araziden ibaret değil. Kayalıkların eğimi, yükselti, yerel iklim koşulları, su kaynakları, mevsimsel hareket rotaları ve yırtıcılardan saklanma noktaları hayatta kalmalarını doğrudan belirliyor. Bir türün hem Dersim’de hem de Bitlis’te doğal olarak yaşıyor olması, iki bölgenin o bireyler için ekolojik olarak birbirinin yerine geçebileceği anlamına gelmiyor.

Bununla birlikte keçilerin Bitlis’te tam olarak hangi noktaya bırakıldığı ve bu alanın Çemişgezek’teki habitatla karşılaştırmalı analizi bilinmeden, yeni bölgenin uygun olup olmadığına dair kesin bir hüküm kurmak mümkün değil. Nakil işlemi ayrıca hem keçilerin koparıldığı sürüdeki sosyal dengeyi hem de götürüldükleri bölgedeki yerli popülasyonu (olası hastalık taşınması gibi yollarla) etkileyebiliyor.

Yanıt bekleyen sorular

Tartışmanın somut verilere dayanabilmesi için Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü başta olmak üzere ilgili kurumların şu sorulara yanıt vermesi gerekiyor:

Keçilerin doğal yaşam alanlarından alınması hangi bilimsel zorunluluktan doğdu?

İşlem hangi idari karar ve yasal izinlere dayanılarak yapıldı?

Yakalama öncesinde ve sonrasında veteriner hekim kontrolü sağlandı mı?

Keçilerin Bitlis’te bırakıldığı nokta hangi ekolojik ölçütlere göre seçildi?

Nakil öncesinde iki bölgenin ekolojik özellikleri karşılaştırıldı mı?

Keçilerin yeni ortama uyumları hangi yöntemle ve ne kadar süre takip edilecek?

Keçilerin doğal yaşam alanlarına geri getirilmesi yönünde bir değerlendirme yapılıyor mu?

Hüseyin Yaşar SEZGİN/Gazete Perperik

Benzer Yazılarımız

F X T B in B @